staatshervorming

Of: "hoeveel schiet u er als burger bij in?" Met dank aan De Tijd, de (groene) professoren André Decoster en Willem Sas, maar vooral dankzij de Vlaamse minderheidspartijen CD&V, VLD en sp.a in de regering Di Rupo I, en Groen erbuiten. Of hoe men de beste leerling van de klas, de sponsor van België, alweer bestraft. Verbaast het iemand dat de proffen ook tot de vaststelling komen dat er zelfs minder responsabilisering in zit dan voordien? Nochtans een vereiste voor alle Vlaamse partijen... De liefhebbers van een uitgebreide analyse van de nieuwe financieringswet door onze studiedienst, kan ik dit document van harte aanbevelen.

Waarom zouden we in Gent wakker liggen van BHV? Een vraag die me wel meer gesteld wordt. BHV was ook niet meteen de hoofdreden om me destijds bij N-VA aan te sluiten. BHV is een symbooldossier, en ik hou me liever bezig met wat anders dan symbolen.

Kris Peeters meldt dat hij zijn conclusies trekt en dat de communautaire dialoog geen zin meer heeft. De boel is opgeblazen.

Had die man een paar maanden geleden geen garanties gekregen van de Franstaligen? Wat toen al duidelijk was, werd dagenlang door Kris Peeters ontkend: BHV zou niét ingeroepen worden om de gemeenschapsdialoog te blokkeren, en er zouden akkoorden op tafel liggen tegen juni, zelfs tegen eind 2008. Juist, ja.

Hoe lang nog gaat de top bij CD&V haar basis een rad voor de ogen kunnen blijven draaien? Bij sommigen pakt dat alvast niet meer. Die "hebben geleerd dat de feiten negeren niet helpt om de feiten te veranderen" en durven dat ook luidop te zeggen.

Net een maand geleden schreef ik mijn respect voor Herman Van Rompuy uit, vergezeld van de hoop dat hij voor enige vorm van budgettaire orthodoxie zou zorgen. Hoop gebaseerd op dit citaat:

Met de opmaak van de begroting 2009 heb ik weinig te maken. Ik heb me voorgenomen zo weinig mogelijk tussen te komen in het beleid. Ik heb bewust de keuze gemaakt niet in de regering te stappen. Ik moet consequent zijn.

Maar als Reynders een relanceplan van 3,5 miljard euro voorstelt, kan ik niet meer zwijgen. We hadden al een structureel tekort van 1 procent van het bbp of 3,5 miljard euro. Dat volstond al wel als 'relance', iets waarin ik trouwens niet geloof. Meer koopkracht verdwijnt immers in meer invoer en meer sparen, zeker in de huidige onzekerheid. Dat de btw op de bouw moest verlagen bij een zo lage hypothecaire rente en dat de energiefactuur moet dalen terwijl de olieprijzen kelderen, daarbij stel ik vragen. Maar, elk zijn verantwoordelijkheid.

We zijn nu een maand later, de regering zit weer op de rails en Van Rompuy geniet zichtbaar in zijn nieuwe rol. Het Terminator-gevoel is groot.

Maar helaas: het eerste wat de nieuwe regering onder leiding van Van Rompuy bewerkstelligde, is net de bevestiging van dat relanceplan-dat-er-geen-is. "Elk zijn verantwoordelijkheid", stelt Herman terecht. Nu het de zijne is, is dat "relanceplan" blijkbaar het beste wat de regering kon beslissen en absoluut verder te zetten. Het bochtenwerk is bij CD&V tot een ware kunst verheven.

Hoe gaat het er dan verder aan toe met ons landje en haar federale regering? Niet zo best, me dunkt. Milquet roept weer eens een miserabel premietje in het leven dat geen sikkepit zal uithalen (en wellicht meer kost aan administratitis), maar dat ze tegelijk de 50-plussers tot 5% duurder maakt, is ronduit wraakroepend. Dat hiermee (alweer) vooral Vlaanderen getroffen wordt, zal wel niemand meer verbazen. En met deze regering, gedomineerd door een Franstalige minderheid, gaat het zo de hele tijd verder: vorige week nog zorgden uitspraken van Reynders en het njet van de PS ervoor dat de (in hun ogen te Vlaamse) grootbank KBC eventjes failliet was, met alle gevolgen vandien voor de vele spaarders, tot de Vlaamse regering ingreep. Vlaanderen kan blijkbaar wel wat België niet kan. En wat doet Van Rompuy? Die kan blijkbaar enkel lijdzaam toekijken hoe zijn zootje ongeregeld ons land steeds dieper in de afgrond duwt. Om ziek van te worden.

BTW: weet er iemand nog hoe het staat met de costa Gemeenschapsdialoog en de garanties die Peeters van de Franstaligen kreeg? Elke dag uitstel om essentiële bevoegdheden te regionaliseren, elke dag dat deze uitgeoefend worden door een doodziek federaal niveau dat door haar constructie niet in staat is doelmatig te regeren, zakken we verder de dieperik in. Wil iemand hier een einde aan maken, aub?

Iemand vroeg het gisteren aan op Stubru, en inderdaad, toepasselijker kon het niet: Hey Yves Leterme. Een fijn nummertje dat je hier kan beluisteren. De tekst vind je hier.

Een fijn lied met heel veel waarheid over de persoon die de politiek de voorbije jaren domineerde, met deze week een bijzonder dramatisch hoogtepunt: Yves Leterme. De man die voor kort, als leider van de Vlaamse regering, op handen gedragen en geroemd werd, in verkiezingstijd massaal gesteund werd, wordt nu massaal uitgespuwd door velen, buiten maar ook binnen zijn partij. Pijnlijk, heel pijnlijk. Zoals Yab zegt: dat doet wellicht iets met een mens, en nog geen klein beetje. Gebroken.

Maar laat ons eerlijk zijn: hij heeft het voor een groot deel aan zichzelf te danken. Zijn onhandigheid was één punt. Maar fouten maken is op zich zo geen groot probleem, daaruit leert een mens. Die fouten niet kunnen/willen toegeven en blijven volharden in de boosheid, dat is een veel groter probleem. Tot drie keer toe je ontslag indienen, en toch terugkomen. En misschien nu zelfs een vierde keer dit spelletje proberen, nee, sorry, dat is er zo zwaar over. Eveneens onaanvaardbaar zijn zijn steevaste pogingen om de schuld in andermans schoenen te schuiven (of minstens hen de kastanjes uit het vuur te laten halen), niet in het minst zijn dichtste naasten die hiervoor opgeofferd werden.

Is het alleen zijn schuld? Nee, uiteraard niet. Maar als regeringsleider ben je wel het boegbeeld, heb je de eindverantwoordelijkheid, moet je krachtdadig kunnen optreden en respect afdwingen, binnen en buiten de regering. En dat is niet gelukt. En dat kon ook gewoon niet lukken. 800.000 stemmen maakten hem meteen tot de te kloppen man. Operatie "beschadiging Leterme" heeft heel veel rake schoten opgeleverd. De blik waarmee Herman De Croo voor de camera's de brief van Londers voorlas, sprak hierin boekdelen en deed me terugdenken aan die van de Amerikaanse bevelhebber in Irak die nu drie jaar geleden met de gevleugelde woorden "ladies and gentlemen, we've got him" de arrestatie van Saddam Hussein mocht bekendmaken. Leterme had meer te vrezen van zijn coalitiepartners dan van de verzamelde oppositie, hoewel die laatste argumenten genoeg had om het beleid tot op de grond af te breken. De ene partij slaagde daar al beter in dan de andere.

Stel je echter eens voor hoe het voorbije jaar er zou uitgezien hebben mocht Leterme in september 2007, na zijn eerste formatiepoging met de lange onderhandelingen in Hertoginnendal, de handdoek in de ring gegooid hebben op basis van de vaststelling dat het belangrijkste programmapunt van het kartel, de grondige staatshervorming, niet gegund wordt door de gesprekspartners. Laat een ander het maar eens proberen en voor het hoogste schavotje gaan. Alles kon er helemaal anders uitgezien hebben, voor dit land, en voor de persoon Leterme en zijn partij/kartel. Helaas maakte hij andere keuzes, en bleef hij nukkig verdergaan met zijn wil dit zieke land koste wat het kost te leiden. Zijn vastberadenheid en werkkracht verdienen respect. Maar eens gaat dit te ver, en wordt het vastklampen aan de macht, lafheid en stuurloosheid. Tot op het laatste moment, zelfs na het nekschot van Londers, vragend naar bevestiging, blijven doorgaan. Je kan het vergelijken met de orkestleider van de Titanic. Keeping up appearances. Tot iemand nuchter genoeg was om de stekker eruit te trekken.

Mijn respect trouwens voor die man, Jo Vandeurzen. Een goed vakminister en integer politicus die steevast de partij en het kartel (en zelfs het algemeen belang) liet voorgaan op zijn eigen positie. Yves Desmet kon het niet beter verwoorden in De Morgen:

Dit is het einde van Jo Vandeurzen, een eervol en integer man die niet in de onwettelijkheid is gegaan, maar, in een verkeerde inschatting van het belang van de Fortiszaak, beter andere instructies had gegeven aan zijn procureur bij het hof van beroep. Hij had ook het inzicht dat hij na dit verslag niet langer kon functioneren en hield onmiddellijk de eer aan zichzelf. Dat siert hem en ook al zal hij nu even door de woestijn moeten, niets staat zijn terugkeer in de weg, zodra hij door de kiezer opnieuw gemandateerd wordt.

Hopelijk komen er in juni 2009 ook federale verkiezingen. Want ook zonder Leterme kan er nauwelijks van een doortastende, laat staan samenhangende, regering gesproken worden. Iedereen probeerde iedereen te nekken. En dan zwijg ik nog over de noord-zuid tegenstellingen die in elk dossier aan bod kwamen, niet alleen in de communautaire. Koekelberg, de populieren van het VIB, de begroting, buitenlandbeleid, asielbeleid, werk, het loonakkoord,... Was er één dossier waarin geen communautaire tweespalt zat? Institutioneel en budgettair moet er dringend orde op zaken gesteld worden of we stevenen af op een collectieve verarming waar we allemaal (en niet in het minst de toekomstige ouderen) de rekening voor betalen. Beiden hangen echter onlosmakelijk aan elkaar vast: zonder het ene lukt het andere niet. Uitkuisen die handel! Op naar een politiek waarin keuzes kunnen gemaakt worden!

Vlaanderen onderschat compleet hoe onverschillig de doorsnee Waal in normale omstandigheden tegenover de problemen van de rand rond Brussel staat. Met werkloosheidscijfers boven 20 of 30 procent op sommige plaatsen zijn er bekommernissen die meer acuut zijn dan de taal van de kiesbrief van enkele bevoorrechte villa-eigenaars zoals ze vaak worden gezien. Zeg maar rijke Brusselaars.

(...)

En wat nu? Zoals minister-president Kris Peeters zei na afloop van de laatste vergadering van de Vlaamse Regering: 'We hebben een gedachtewisseling gehad over de niet-benoeming van de drie burgemeesters. We hebben afgesproken geen enkel commentaar te geven.' Met andere woorden: het is brol! Het is vervelend voor de Franstalige partijen die nu bereid zijn om toch een staatshervorming te onderhandelen. Het is nog meer problematisch voor de Vlaamse Regering die de knoop niet kan doorhakken en nu al gezichtsverlies lijdt. En als Franstalige zal ik me niet moeien met de rivaliteit tussen CD&V en Open VLD.

Alain Gerlache, secretaris-generaal van de 'Communauté des Télévisions Francophones' in De Standaard

Ik zie onze Vlaamse vice-ministerpresident Frank Vandenbroucke (SP.A) en zijn minister-president Kris Peeters (CD&V) nu zeggen dat Vlaanderen een investeringsregering moet worden, die zelf geld gaat besteden aan federale beleidsdomeinen, zonder een staatshervorming. Peeters durft dan het Grootstedenbeleid uit te spreken, Frank niet.

[...]

Het is toch ongelofelijk dat de federale regering nog bevoegdheden uitoefent die al overgeheveld zijn? Zelfs huisvesting. Wat gaan de Vlamingen doen in die nieuwe dialoog? Nog eens een prijs betalen voor een bevoegdheid die we al hebben? Waarmee zijn ze daar bezig?

Louis Tobback (SP.a) in De Standaard.

Openheid, dat is het minste wat je de man kan nageven. Geen achterliggende strategieën, maar gewoon open en bloot: communautaire onderhandelingen betekenen voor Reynders een uitbreiding van Brussel, de benoeming van de drie burgemeesters die de wetten aan hun laars lappen, en vooral een operatie frigo tot minstens 2009, en wellicht ook daarna want dan komen de verkiezingen van 2011 weer angstaanjagend dichterbij. Geen verstoppertje meer spelen achter een wit blad. Furieuze reactie bij de andere Franstalige partijen, uiteraard, nu hij het grote geheim heeft prijsgegeven. Maar alleszins mijn respect, eerlijk duurt immers het langst.

En meteen weten we ook weer waar we staan: terug naar 16 augustus 2007, ergens in Hertoginnedal, waar de Franstaligen net met een welgemeende fuck you antwoordden op de Vlaamse vragen, het Vlaamse bundeltje met het minimum minimorum dat in alle discretie op tafel gelegd werd en meteen gelekt werd door diezelfde Franstaligen. Ook mensen die niet van enig Vlaams-nationalisme verdacht kunnen worden zagen dit in: hier is iets gebroken. En nog geen klein beetje.

Het enige verschil met toen in Hertoginnedal, is te vinden aan Vlaamse kant. Daar waar we toen met een eensgezinde ploeg te maken hadden, CD&V/N-VA en Open VLD die dit het minimum minimorum vonden, is daar nu al lang geen sprake meer van. Zoals Bart De Wever het vandaag nog stelde: in dit land word je staatsman als je je overtuiging in de frigo stopt zolang je carrière het vereist. Daar waar de Vlaamse Regering ondanks de crisis goed kon doorwerken, dit gedeelte van het land relatief goed bestuurd werd ondanks het feit dat de boel federaal helemaal lam lag, willen VLD en SP.a ook daar een einde aan maken en het voortbestaan van deze Vlaamse regering koppelen aan dat van de federale regering. Wie dacht dat beide regeringen relatief los van elkaar stonden, onderschat de politiek spelletjes van VLD en SP.a. Heil aan het federale niveau voor hen. Zwaartepunten bij de regio's, ah, dat stond zeker niet in de akkoorden die zij tekenden. Nu, geen probleem, vanmorgen heeft Geert Bourgeois meermaals duidelijk gesteld dat zijn positie in de Vlaamse Regering, dat de auto met chauffeur ter beschikking staan van de partij en hij het voorstel om federaal de stekker uit te trekken, volmondig steunt. Hij zal het alvast niet zijn die zich vastklampt aan de macht, er zijn andere voorbeelden genoeg.

Ah, woord houden, duidelijk een begrip waarbij blauwen en roden het horen donderen in Keulen... Nu nog afwachten hoe CD&V dit interpreteert. Hopelijk zijn ze daar hun drie voorwaarden (of waren het er zeven?) voor onderhandelingen nog niet vergeten.

Edit: aha, de achterban van VLD reageert ook. Bijvoorbeeld Michel Bullen:

Vanaf vandaag ben ik officieel EX-fervente Open VLD aanhanger. De bocht die Somers in naam van de VLD vandaag heeft voltooid tart elke verbeelding. De NVA verdient de reacties van SPa en VLD niet. Deze partijen staan er electoraal zo slecht voor dat ze op de eerste de beste zondebok schieten.

En die sossen, tja, voor hen staat "uit de federale regering stappen" (een regering waar we nota bene niet in zetelden maar louter deels steunden) gelijk aan "uit de Vlaamse regering stappen". Misschien moeten ze zelf maar even consequent zijn...

Als je van de duivel spreekt, zie je zijn staart. Ik had het gisteren over Johan Vande Lanotte, en net vandaag verschijnt zijn rentree-interview nav zijn brief aan de SP.a-militanten. Scherpe oppositietaal, hij heeft duidelijk zijn draai gevonden daarin.

Op een paar punten scoort hij sterk, maar er zitten evengoed ferme kemels tussen. Zo is zijn kritiek op de begroting minstens terecht, maar de vraag van journaliste Isabel Albers "Alsof uw begrotingen altijd zo orthodox waren" is ook hier zeker gepast. In tijden van hoogconjunctuur de staatsschuld nominaal laten toenemen, is zonder meer schandalig. Ondertussen geeft ook vicegouverneur van de Nationale Bank en kabinetschef tijdens Verhofstadt I, Luc Coene, toe dat die meevallers niet gebruikt zijn om de financiële situatie van het land structureel te verbeteren. Evenzeer boter op het hoofd dus. En leugentjes over begrotingen, daar kennen ze in zijn partij ook wel een en ander van natuurlijk.

Ik kan hem echter volledig volgen wanneer hij zegt dat Leterme Reynders publiek had moeten terugfluiten toen deze laatste stelde dat voor hem de campagne voor 2009 belangrijker was en hij nu geen tijd meer heeft om zich bezig te houden met zijn bevoegdheden als minister van institutionele hervormingen. Raak. Net als zijn kritiek op de ongelijke inning van de venootschapsbelasting door diezelfde Reynders, die echter al langer aan de gang was.

Wat de stijgende energieprijzen betreft, hebben we de voorbije legislatuur ook een ferme kans gemist om de markt open te breken en de dominantie van Electrabel aan diggelen te slaan. Helaas, er kwam een Pax Electrica. Ook zijn punt, dat de prijs van nucleaire elektriciteit kon losgekoppeld worden van de olieprijs, verbleekt wat bij het gegeven dat het aantal regeringen zonder socialisten sinds de invoering van de kernenergie op één hand te tellen is. Zijn kritiek op de schamele verhoging van de maximumrente op spaarboekjes van 4 naar 4.25 %, waarmee de concurrentie beperkt wordt, is dan weer terecht. Helemaal onterecht is zijn kritiek op de bestrijding van de inflatie: vakbonden, en dan vooral zijn teergeliefde rode dogma-club, die strijden voor loonsverhogingen bovenop de normale indexstijgingen, zijn de beste garantie om die boel om zeep te helpen en ons in de negatieve spiraal mee te sleuren.

Het meest pijnlijk is echter zijn kritiek op de "onrealistische en nutteloze hervormingen" die door het Vlaams kartel geëist worden. Welke hervorming uit het fameuze Hertoginnedal-lijstje, of de fiscale autonomie is er zo nutteloos? Welke nutteloze hervorming werd er geëist die niet goedgekeurd is door uw partij in de bekende resoluties, of valt er niet onder de noemer "responsabilisering" die uw partijgenoot VDB kortgeleden bepleitte? En welke zinvolle hervormingen hadden we dan niet beter doorgevoerd de voorbije legislaturen? Juist, ja.

Nu we het het toch over socialisten hebben, kunnen we misschien eens kijken naar de rol van SP.a in het communautaire debat. Wie mij een beetje kent, weet dat er twee socialisten (op nationaal niveau) zijn waarvoor ik veel respect heb: Johan Vande Lanotte en Frank Vandenbroucke.

De eerste was zowat de beste voorzitter die ze daar in jaren gehad hebben, een man die de inhoudelijke basis van de partij op intellectuele manier wou verstevigen en zijn kritieken op andere partijen kon funderen. Wat een contrast met de huidige voorzitster, die inhoudelijk niet verder geraakt dan kreten à la "deze regering doet niets". Alleen het feit dat hij destijds de opsplitsing van de NMBS in twee ipv in de huidige drie bedrijven tegengehouden heeft om de dogma-vakbonden ter wille te zijn, iets waar we nu wellicht op terug zullen moeten komen van Europa (en tout court omdat het niet werkbaar is) en wat voor spoorbaas Karel Vinck de druppel was om de boel daar te verlaten, is een smet op zijn blazoen, net als zijn opvolgster op begroting.

Frank Vandenbroucke is dan weer de meest bekwame minister die men bij SP.a in huis heeft, al heb ik wel ferm wat problemen de diplomafabriek die hij van de universiteiten en hogescholen maakt met zijn financieringsregels onder het motto. Maar hij is iemand die de zaken nuchter bekijkt, luistert, onderzoekt en op basis van feiten zijn beslissingen neemt en verdedigt. Vooral in dat laatste, zijn communicatie, is hij best sterk (soms zelfs iets té sterk): bekendmaking van beslissingen en beleid in de media, net als deelname aan het publieke debat met opiniestukken allerhande zijn voorbeeldig.

Het zal wellicht ook geen toeval zijn dat deze twee politici reeds lang klaar en duidelijk zeggen dat een grote staatshervorming, met meer bevoegdheden voor zelfstandiger deelstaten, broodnodig is. Dit in tegenstelling tot het merendeel van (de achterban van) hun partij, laat staan de socialistische vakbond. Beide heren zijn minstens sterke verdedigers van een splitsing van het arbeidsmarktbeleid, willen het federale niveau afslanken aangezien dit niveau haar taken niet meer naar behoren kan uitvoeren (zie ook de zware kritiek van VDB op de federale schoolpremie van zijn socialistische collega's!), maar vooral willen beide heren de gewesten en gemeenschappen de volle verantwoordelijkheid doen krijgen over hun bevoegdheden. Van VDB herinner ik mij ook nog pleidooien voor het splitsen van de gezondheidszorg, hij wist ook wel hoe het er op dat vlak federaal aan toeging. Mij hoor je hen niet tegenspreken, al lijkt dat voor mij wel het minimum minimorum.

Maar helaas, VDL speelt niet langer de eerste viool, en ook VDB, die zelf ondervonden had hoe zijn Franstalige (socialistische) collega's in de federale regering de boel verziekten en goed beleid onmogelijk maakten en hem deden verkassen naar de Vlaamse regering, komt meer en meer alleen te staan in zijn partij. Na de verkiezingsnederlaag wint het blinde Belgicistische dogma terug aan invloed bij SP.a. Een paar maanden terug dreigde VDB zelfs voor de volle partij-arena van 40 man met ontslag, nadat hij door voorzitster Gennez en de nieuwe generatie socialisten op zijn plaats gezet werd. Zijn uitspraak Socialisten moeten bij uitstek met staatshervorming bezig zijn wordt in rode kringen met hoongelach onthaald. Pijnlijk, heel pijnlijk. Vooral voor de partij dan.

Echter, wat hebben we deze week weer voor show gekregen? De Franstaligen zijn weer met ons voeten aan het rammelen zijn en reageren op het voorstel tot onderhandelen van de Vlaamse regering met een wit blad, een pro forma (fuck confederalisme! uitbreiding van Brussel!), en met een delegatie die (op Moureau na) uit politieke lichtgewichten bestaat. De reactie van de gangmaker van het overleg, Kris Peeters, kon natuurlijk niet uitblijven, maar blijkbaar zien VDB (en zijn blauwe collega) hier het ideale moment in om Kris Peeters te tackelen en voor de camera's de Vlaamse regering in crisisoverleg bijeen te roepen. Dat terwijl zowel SP.a en VLD mee achter de Vlaamse motie stonden met daarin de eis dat de dialoog op een geloofwaardige manier gevoerd wordt, los van BHV, met als doelstelling een verschuiving van het zwaartepunt naar de regio's en de afvaardiging en het wit blad hier diametraal tegenover staan. Dit terwijl VDB zelf eerder dat de dialoog mag niet verzanden in een nieuwe praatbarak.

Nee, die show moest gewoon, om te beletten dat Kris Peeters zou kunnen scoren. De Vlaamse verkiezingen komen dichterbij. Als Peeters het mandaat van de Vlaamse regering wil behouden, gaat hij beter niet te ver mee met N-VA. Die N-VA zal hoedanook de zwartepiet toebedeeld krijgen als de op voorhand mislukte onderhandelingen ook daadwerkelijk mislukken. Dit terwijl de N-VA niets meer vraagt dan de andere partijen, alleen blijft ze wel op haar strepen staan. Lang leve een spreidstand in het kartel. Hoop op een hervatting van paars na 2009 misschien? De partijpolitieke spelletjes zijn alvast terug.