Een tunnel onder de Dampoort: update

Tijdens de voorbije verkiezingscampagne, hield ik een video-pleidooi om werk te maken van aantrekkelijke en leefbare steden, om onze schaarse open ruimte maximaal te beschermen. Leefbaarheid wordt door vele zaken bepaald, op één ervan ging ik nog een eindje verder door (eveneens met een video) te pleiten voor een tunnel onder de Dampoort, met alle bijhorende voordelen. In een van de commentaren stelde Frank echter dat dit technisch niet haalbaar is, terwijl schepen van mobiliteit (en wonen) Karin Temmerman op een infovergadering stelde dat het project afgeschoten werd enkel en alleen omwille van de kostprijs. Tijd om een en ander uit te zoeken dus!

Om inzicht te krijgen in het geheel, deed ik beroep op het decreet openbaarheid van bestuur: dit decreet stelt dat alle documenten van elke (Vlaamse) overheid in principe (lees: behoudens uitzonderingen) openbaar zijn en burgers recht hebben op inzage hierin. De ideale weg dus om inzage te krijgen in de gegevens waarop de keuze voor een tunnel of brug gebaseerd zijn. Hoewel ik bij het antwoord van de diensten van de stadssecretaris op mijn eerste vraag het gevoel had met een kluitje in het riet te zijn gestuurd, werd mijn herhaalde vraag bij een tweede poging wel ontvankelijk verklaard. Ik werd vorige maand goed ontvangen op de dienst Stedelijke Vernieuwing door de projectregisseur, kon de verschillende studies inkijken en kreeg een goede toelichting. Een pluim daarvoor dus.

Het hele verhaal heeft ondertussen al meer dan een decennium doorstaan. Eind jaren '90 werd op vraag van de Stad Gent, het Vlaams Gewest (administratie wegen en verkeer), de NMBS en De Lijn door de studiebureaus Technum en Signum een studie uitgevoerd naar de ontwikkeling van het gebied rond het Dampoortstation. Een omvangrijk geheel, met naast de bouw van een nieuw station, ook (en vooral) de ontwikkeling van de huidige parking en braakliggende terreinen van de NMBS: die zijn veel te waardevol, in het hart van de stad, om daar zo ongebruikt te laten liggen. Er zouden woningen en kantoren komen, net als kleinhandel en misschien zelfs een bioscoop, en een grote ondergrondse parking onder het geheel. Heel ambitieus allemaal. Deze studie was beëindigd in 2004, waarna men tot de conclusie kwam dat het gehele project met een prijskaartje van 102 miljoen € (en verwachte private investeringen van 200 miljoen €) veel te duur was en men besloot om eerst de werken aan Gent-Sint-Pieters af te wachten en eens de uitvoering daar op kruissnelheid komt, het verhaal-Dampoort opnieuw te bekijken. In het kader daarvan werd in 2008 de studie van 2004 geüpdated met enkele bijkomende optimalisaties en vooral een actualisatie van alle bedragen.

De ontwikkelingen daar, samen met de geplande ontwikkelingen aan de Oude Dokken, zouden de nu al ferme verkeersproblemen nog vergroten waardoor een degelijke oplossing noodzakelijk is, voor zover dat nu nog niet reeds het geval is. Daarvoor gaat men de Stadsring R40 via de Handelsdokbrug verleggen en via de Afrikalaan laten aansluiten op de Dampoort, zoals geïllustreerd in de campagnevideo. Voor die drukte is een ongelijkgrondse kruising noodzakelijk. Lees: een brug of een tunnel over of onder het Oktrooiplein, waar het verkeer van de drukke invalswegen Antwersesteenweg, Dendermondsesteenweg en Land van Waaslaan via het Antwerpenplein de (verlegde) stadsring moet kruisen.

In de studies van Technum/Signum is enkel een tunnel helemaal onderzocht. Ik heb even een schetsje gemaakt in onderstaande figuur. De precieze locaties en afmetingen van wegen en overdekkingen zijn niet geheel nauwkeurig (nogal moeilijk zonder kopie van plan en kaart bij me), maar het geeft wel een idee en zou toch redelijk goed op het plan moeten lijken. Klik voor een grotere versie.

Zoals op de figuur te zien, zou het dus een open tunnel worden, met enkel de overdekte stukken die hier in het roze, geel en rood aangegeven worden. Bovenop het roze deel zou de lokale verkeersafwikkeling gebeuren voor wagens, fietsers en voetgangers. Het gele deel is voorzien voor openbaar vervoer, terwijl het rode deel rechts een doorsteek voor fietsers is. Vrije hoogte onder de overkappingen: 4,5 m. De sleuf vertrekt in de Koopvaardijlaan (waarvoor ter plaatse woningen onteigend zouden moeten worden) en komt terug boven een eind verderop in de Kasteellaan, nog voor de Heernislaan begint.

Kostprijs van deze operatie "verlegging van de ring in een tunnel": 34.724.000 € ten laste van AWV - Vlaams Gewest. Omdat zowel Stad Gent als De Lijn en de NMBS vragende partij waren voor een langere tunnel dan AWV eerst gepland had, werd afgesproken de kostprijs te verdelen volgens een verdeelsleutel waarbij AWV 70% van de kosten draagt en de andere partners elk 10%. De aanleg van de tunnel zelf kost 18 miljoen €, terwijl de aankoop van de gronden (onteigeningen) geschat werden op 10 miljoen €. De overige kosten zijn te wijten aan studies en prijsvraag.

Dure elementen zijn dus de benodigde onteigeningen in de Koopvaardijlaan omdat die momenteel te smal is voor 2x2 rijstroken voor het doorgaand verkeer in de tunnel met daarnaast nog ventwegen voor het lokale verkeer, alsook de (op de tekeningen redelijk complexe) op- en afritten naar de geplande ondergrondse parking daar waar zich nu de gelijkgrondse parking bevindt.

In dit hele verhaal is enkel de tunneloptie grondig onderzocht. Het alternatief met een viaduct werd enkel voorgesteld door OMA in het kader van de ontwikkeling van de Oude Dokken, maar is nog lang niet technisch onderzocht, laat staan financieel. Vraag is echter of de dure onteigeningen voor de tunnel overbodig zouden zijn bij een viaduct: ook daar is er ruimte nodig voor het viaduct zelf, de ventwegen en op- en afritten. En wat met de (dure) in- en uitritten voor de ondergrondse parking? Zijn die ineens ook niet meer nodig indien men voor een viaduct kiest? Of moet het verkeer daarvoor eerst de ring verlaten via de ventwegen, en is daar geen bijkomende ruimte voor nodig als men vanop de begane grond moet vertrekken ipv reeds vanop niveau -1 in de tunnel?

Het verbaast me dan ook ten zeerste dat schepen Temmerman laat weten dat de tunnel "definitief afgevoerd is wegens de kostprijs". Het enige alternatief voor een ongelijkgrondse kruising zonder tunnel, is een viaduct waarvan we de prijs nog niet kennen. Lijkt me dus nogal raar om dat nu al te kunnen stellen, tenzij men de optie "niets doen" in overweging neemt.

Wat ik me ook afvraag, is of het niet beter is die tunnel toch volledig te overkappen en daarboven te voorzien in groenzone of misschien zelfs beperkte bebouwing. De schaarse open ruimte moet zo goed mogelijk benut worden en elk streepje groen maakt de boel aangenamer. Zeker als de stad met het idee speelt om de kaaien in de Zwaaikom trapsgewijs te verlagen en er een doorsteek voor fietsers en voetgangers alsook een gezellige zitruimte van te maken zoals voorgesteld door OMA. Gezellig zal het daar niet zijn, met een halve autostrade boven je hoofd. Dan lijkt een (liefst volledig gesloten) tunnel me een betere optie.

Daarnaast vernam ik nog dat men op een van de klankbordgroepvergaderingen over de Oude Dokken sprak van het uitbouwen van een groter Dampoortstation waar het al ligt, maar dan onder de sporen ipv. ernaast zoals nu. Daarop kwam de vraag of een viaduct geen doodsteek zou betekenen voor het uitbreiden van het aantal sporen in het Dampoortstation, met het oog op de mogelijke passagierslijn naar Zelzate & Terneuzen, en een soort GEN in de verdere toekomst. Men is zich daar uiteraard terdege van bewust, en heeft een simpele maar minder wenselijke oplossing: er zou een spoor bijkomen langs de kant van Sint-Amandsberg, ipv. langs de centrumkant. Daarmee zouden de sporen komen tot pal tegen het gerestaureerde fabrieksgebouw waar nu The Block op VT4 opgenomen wordt, en wordt ook beslag gelegd op het nieuwe park dat men daar nu juist aan het aanleggen is en bijna klaar is.

Redenen genoeg dus om tegen een viaduct-oplossing te zijn, en te pleiten voor een (liefst volledig overdekte) tunnel. Laat staan dat men de tunnel-optie nu reeds zou afschrijven ten voordele van een viaduct waarvan de prijs nog niet eens gekend is. Dit terwijl men net maximaal zou moeten inzetten op de leefbaarheid van onze stad.

Nu ja, wie weet wordt door de afwijzing van de Lange Wapper in Antwerpen een ferme investering aldaar (3 miljard €!) uitgesteld, en komt er alsnog budget vrij voor goede investeringen elders. In Gent is het lijstje alvast behoorlijk lang en is een inhaalbeweging alvast op z'n plaats. En dan liefst een inhaalbeweging die de leefbaarheid ferm ten goede komt! Ik blijf het dossier alvast opvolgen.