"Duurzaam" industrieterrein Eilandje Zwijnaarde

Akkoord op een aantal punten (vnl. het hunkeren naar de 'Duitse mentaliteit'), maar toch een paar commentaren:

"Duurzaam" is een veel breder begrip dan enkel 'duurzame mobiliteit'. Gelet op de aard van de activiteiten die hier zouden gevestigd worden (watergebonden bedrijven enerzijds en logistieke bedrijven anderzijds), is het niet meer dan logisch dat er gerieflijke weginfrastructuur is.

De duurzaamheid is waarschijnlijk enerzijds bedoeld op het feit dat er vrij veel aandacht is voor groen, maar ook voor fietsontsluiting (oa. plaatsen van een fietsverhuurpunt, meen ik gehoord te hebben), en voor busverbindingen (het moet niet altijd tram zijn) maar anderzijds en vooral ook op het economische vlak: inzetten op 2 'veilige' sectoren, waarvan men vermoedt dat ze blijvende groeiers zijn, nl. logistiek en kennisbedrijvigheid (alle mogelijke spin-offs van den unief en de industrie, maar dan vooral degene die in het stadscentrum waarschijnlijk geen milieuvergunning zouden kunnen krijgen omwille van de stoffen of technische installaties waarmee ze werken).

Voor watergebonden bedrijven (en ook logistiek) is de locatie idd verre van slecht. Maar voor kennisbedrijven is dat een groot probleem: een "kennisbedrijf" is in die gevallen meestal een kantoor, eventueel met kantoorachtigen (zoals labo's). Geen productie waarvoor veel aan- en afvoer per vrachtwagen nodig is. Voor kantoren is dit een heel slechte locatie. Kantoren horen bij voorkeur ingeplant te worden op knooppunten van openbaar vervoer. Nu is dit een pure autolocatie die mensen nog meer in de auto jaagt en ons milieu en onze mobiliteit nog meer in het gedrang brengt. Weinig duurzaam dus. Mocht men zich beperken tot logistiek, sterk de nadruk leggen op watergebonden ondernemingen en pure kantoren en (sommige) kantoorachtigen uitsluiten, dan zou het label "duurzaam" al meer op z'n plaats zijn.

Bemerk ook dat er vooralsnog geen sprake is van bijkomende busverbindingen. Zie daarvoor het aangehaalde document. Ik weet niet waar je stelling dat er "vrij veel aandacht voor busverbindingen is", vandaan komt.

Wat me ook weinig duurzaam lijkt, is het voorgestelde inrichtingsplan. Dat lijkt me weer zo'n een typisch bedrijventerrein te zijn waar de open ruimte echt verspild wordt. Gebouwen meer concentreren, gezamenlijke voorzieningen voor pakweg (ondergrondse!) parking en waterzuivering, gezamenlijke receptiedesk, gezamenlijke bewakingsdienst, gezamenlijke opvang (en gebruik!) van regenwater, een regie van de stad om gebouwen in meerdere lagen op te trekken en zo evt meerdere bedrijven in hetzelfde gebouw onder te brengen,... Allemaal zaken waar ik helaas niets van terugvind. Het zou echt goed zijn mocht men dat label "duurzaam" ook waar willen maken met een echt toonbeeld van duurzame invulling, zoals bvb het Laakcenter in Den Haag, of beter nog: bedrijvenstad Fortuna.

Of is dit te ambitieus voor Vlaanderen?

"Kennisintensieve bedrijvigheid" gaat niet om kantoren, maar voornamelijk om kantoorachtigen. Dat is meestal zaken genre productontwikkeling, onderzoek en kleinschalige productie, en omvat meestal zaken als testruimtes, labo's, dat genre van dingen. Daarvoor is inderdaad niet altijd veel aan- en afvoer nodig, maar ik schat het toch moeilijk voor zo'n bedrijven om een vergunning te krijgen om zich te vestigen aan knooppunten, aangezien daar onvermijdelijk ook veel woningen zijn, en kennisintensieve bedrijvigheid bij momenten ook machinerie etc. omvat die niet welkom is in woonbuurten. Allez, in mijn ogen is het duidelijk bedoeld als opvolger voor het Technologiepark in Zwijnaarde voor tegen de tijd dat het daar vol zit.

Uiteraard is er nu nog geen sprake van extra busverbindingen, omdat De Lijn een beetje lui is, en omdat men op dit moment nog gewoon bezig is de weginfrastructuur te leggen. Het gebied is nog jaren verwijderd van een bestemming te worden, dus het zou een beetje voorbarig zijn - ze spreken daar ook over termijnen tot 2030 om het daar helemaal af te hebben.

Waarop ik me baseer is een presentatie uit een persconferentie op 10-12-2007 (bekomen via AGSOB), waar vanuit de Stad of de Provincie (is me niet duidelijk wie) een paar buslijnen voorgesteld worden:

- één vanuit de richting van het SPS, via het Arteveldestadion naar de noordelijke zijde van 't Eilandje (via R4 buitenring), die dan via de R4 binnenring terugkeert naar Arteveldestadion en verder naar het station. Een grote lus door het noorden van het gebied dus.
- een andere, komende uit Merelbeke naar Zwijnaarde (langs de Zwijnaardsesteenweg daar), die onderweg een zijsprong zou maken via die brug die je daar ziet aan de zuidkant van 't Eilandje, om een lus te rijden op het terrein, om dan dus verder te rijden via de Tramstraat langs het Technologiepark, en dan via de Oudenaardsesteenweg en de Sterre naar het Sint-Pietersstation. Werknaam van dat voorstel is "Kennislijn".

De gebouwen hoeven niet per sé meer geconcentreerd te worden. Dat zou je dan doen om er méér op te krijgen, wat ook leidt tot meer werknemers op de site, maar dan krijg je weer mobiliteitsproblemen. Er wordt met het Eilandje gemikt op 2000 arbeidsplaatsen in 2030. Dat is iets wat nog kan gedragen worden met 2 buslijnen, fietsinfrastructuur, en wagenontsluiting zoals die voorzien is. Als er nog meer op samengeduwd wordt, krijg je ongetwijfeld congestieproblemen, temeer aangezien het volledig via een paar bruggen ontsloten wordt, en de E40 al intensiever gebruikt zal worden in 2030 omdat tegen dan ook The Loop in zijn eindfases zou zitten.

Bovendien is het weinig opportuun om logistieke bedrijven te stapelen. Het is eigen aan de werking van die sector dat dat vlakke dozen moeten zijn. :-)

Soit, dat allemaal terzijde: aangezien de infrastructuur allemaal al in aanbouw is, lijkt het mij weinig waarschijnlijk dat er nog veel aan het verkavelingsmodel zal veranderen. Desalniettemin zou ik ook meer fan zijn van zoiets als Fortuna. Maar da's vijgen na Pasen. Er zijn al zodanig veel jaren werk in 't Eilandje gekropen dat ik niet denk dat er veel betrokkenen de klok graag een paar jaar zouden terugdraaien. Padafhankelijkheid :-)

Dat technologiepark is helaas ook weer zo'n typisch voorbeeld van grootschalige ruimteverspilling. Wat zie je vooral als je daar binnenrijdt (of naar een luchtfoto kijkt): een paar gebouwen (vooral laagbouw) als een rommeltje tussen wat schaamgroen en vooral veel gelijkgrondse parkeerplaatsen. (campus De Sterre is eigenlijk in hetzelfde bedje ziek) Daar is eigenlijk nog ruimte zat, maar die wordt inefficiënt beheerd. De universiteit is daar natuurlijk zo'n beetje alleenheerser, wat het voor stad en andere bedrijven niet altijd even gemakkelijk maakt.

Op het technologiepark zijn inderdaad een aantal labo's, en dan denk ik vooral aan het internationaal toonaangevende Labo Magnel voor betononderzoek, een labo voor chemische technologie, de nieuwe cleanroom, het VIB en de bedrijven van Flanders Biotech Cluster. Dat zijn inderdaad labo's die met materiaal en producten werken die in de omgeving van bewoning niet altijd even gewenst zijn. Merk echter op dat dit slechts een beperkt aantal gebouwen beslaat. (ik zwijg dan nog over de verhouding labo's/kantoren in die gebouwen) Daar zitten immers ook een heleboel groepen die geen gevaarlijke stoffen of zwaar materiaal gebruiken, en er komen er nog bij. Ik denk bvb aan de vakgroep technische bedrijfsvoering: kennisintensief tot en met, maar zijn die ongewenst in een woonomgeving? Idem voor de (meeste) kennisintensieve bedrijven die men aantrekt en die gehuisvest zijn in de IIC Incubator: daar zitten IT-bedrijven bij die perfect in een normaal kantoor aan een OV-knooppunten gehuisvest kunnen worden. Ook de vakgroepen Intec en Elis, die nu in de Sint-Pietersnieuwstraat en de Zuiderpoort zitten, verhuizen tegen 2014 naar een nieuw gebouw op die campus: dat zijn kantoren, IT, een datacenter en wat andere IT-apparatuur en -infrastructuur. Allesbehalve storend dus. Horen die zaken geweerd te worden uit het centrum, en moeten die zonodig gehuisvest worden op een pure auto-locatie die nu al bijna verzadigd is? Trek die lijn door naar het Eilandje, en je begrijpt mijn bezorgdheid en wantrouwen jegens dergelijke mooie praatjes (buzzwords) over duurzaamheid en kennisintensieve bedrijven die zonodig op dergelijke locaties gehuisvest moeten worden. Bemerk ook dat men op het Eilandje geen SEVESO-bedrijven zal toelaten. Het aantal en de hoeveelheid gevaarlijke stoffen zal dus niet al te zotjes zijn. En zelfs labo's zoals bij VIB zijn ook nu zonder gevaar gelegen in de binnenstad, zoals bvb campus Rommelaere aan de Bijloke. Dergelijke bedrijven kan men beter op een minder autogerichte locatie huisvesten, mits een goede OV-ontsluiting.

Bemerk trouwens ook dat het aantal waterafhankelijke bedrijven op het Eilandje ook beperkt zal zijn: op het inrichtingsplan zie ik slechts twee stukken kade langs de Schelde voor evenveel bedrijven. Al kan dat natuurlijk wel om overslag gaan, met distributie voor de bedrijven op het Eilandje zelf, maar dan moet men dat wel degelijk uitwerken bij de toewijzing van de tereinnen en vermijden dat bvb een chemisch bedrijf een stuk kade in monopolie heeft.

Eigenlijk is het verhaal van de busverbindingen weer typisch Vlaams: men beslist die boel te ontwikkelen, zonder duidelijk engagement van de OV-partners. Men kan daarna alleen nog maar vriendelijk vragen aan De Lijn om zo'n kennisroute op poten te zetten. Vandaar mijn hunker naar de Duitse mentaliteit: zorg dat de boel degelijke ontsloten is via OV tegen de eerste ontwikkelingen, of dat daar toch tenminste de infrastructuur (bvb tramsporen) aanwezig is en de engagementen aanwezig zijn. Uiteraard moet men daar geen kwartierdienst hebben als het eerste bedrijf zich vestigt, maar een zeker engagement op basis van de stand van ontwikkeling, lijkt mij toch noodzakelijk. Waarom voorziet men trouwens tijdens de aanleg van de wegen geen plaats voor tramsporen vooraf: als het Arteveldestadion een tramlijn krijgt, zou een doortrekken achteraf naar het Eilandje geen al te grote moeilijkheid meer mogen zijn met gebouwen die in de weg staan of wegen die er niet op voorzien zijn. Ook al is er nog geen tramlijn bij aanvang, zorg dan toch tenminste dat een toekomstige aanleg niet bemoeilijkt wordt.

Ivm de congestieproblemen bij verdere verdichting: dat is natuurlijk weer zo'n self fulfilling prophecy bij ontwikkelingen op pure autolocaties. Wanneer je een OV-gerichte locatie hebt, kan een toename van het aantal werknemers makkelijk opgevangen worden: de infrastructuur is aanwezig en OV laat snelle af- en aanvoer van werknemers toe. 10 bussen kunnen even gemakkelijk over een brug als 2 bussen. Wanneer je je werknemers echter aanmoedigt met de auto te komen (wat wil je, langs 2 snelwegen en de R4) vraag je gewoon om problemen, ook bij minder werknemers. Voor 2000 wagens ipv 1000 wagens wordt die brug al sneller een bottleneck. Dat de E40 tegen dan te intensief gebruikt zal worden door de ontwikkelingen op The Loop: zie alweer, ontwikkelingen langs autolocaties = om miserie vragen.

De logistieke sector heeft idd vooral veel vlakke stukken nodig, ruimte om vrachtwagens te laden en te lossen. Hoewel, er is meer dan dat: magazijnen kunnen makkelijk in de hoogte gebouwd worden. Laad- en loskades voor vrachtwagens worden in sommige gevallen ook al op 2 verdiepingen georganiseerd. Die zijn uiteraard zeldzaam, maar wat wil je als men te veel ruimte aan een te lage prijs voorziet: de kostprijs van een verstevigde helling en dakplaat voor zwaar vervoer weegt dan natuurlijk niet op tegen een paar extra m² vlakke grond. Een beter beheer van de open ruimte, en een financiële compensatieregeling door de overheid voor duurzame(r) installaties van dergelijke bedrijven, kunnen hier al veel zoden aan de dijk brengen.

De trein is idd al vertrokken om die ontwikkelingen stop te zetten of de wegeniswerken aan te passen. Dat sluit volgens mij echter een degelijker en striktere invulling en inplanting van bedrijven niet uit.