Debat: de Weg naar Mekka

Jan Leyers, ik heb die altijd al een beetje "ne raren" gevonden, maar met zijn recentste project, De Weg naar Mekka, heb ik er ferm veel respect voor gekregen. Ik heb helaas maar een paar afleveringen gezien, maar toch, ferm goede televisie! Ook fijn om te volgen via de bijhorende weblog met allerhande randinformatie. Naar verluid is ook het boek ferm goed, met een meer diepgravend verslag van de reis en de gevoerde gesprekken.

Vol verwachting zakte ik gisteren dan ook af naar De Centrale, naar het debat van Minderhedenforum en KifKif met Ico Maly (Kif Kif Mediawatch), Naima Charkaoui (Minderhedenforum), Jan Leyers, Dirk Tieleman (eindredacteur De weg naar Mekka) en Sami Zemni (Centrum voor Islam in Europa) onder moderatie van radiojournalist Guy Poppe. Blijkbaar hadden KifKif en Minderhedenforum toch een aantal grote problemen met het programma. Aan de hand van enkele gekozen fragmenten werd de kritiek meegegeven en het debat gevoerd.

Bij het eerste was het al direct raak: Naima verwijt Jan Leyers een ferme vooringenomenheid, het organiseren van een reis met als doel het aantonen van de clash der beschavingen, daar ook naar te zoeken, en enkel fragmenten te tonen die daarop wijzen. Als er iemand is, van wie ik zoiets niet zou verwachten, dan is het wel Jan Leyers. Hij kon zich dan ook goed verdedigen. Op zich ook logisch: het programma draait louter rond een reisverslag doorheen "de moslimwereld", slechts de temperatuur meten op slechts enkele plaatsen, door middel van open gesprekken met zowel de man in de straat als enkele prominente figuren. Leyers stelt zich hierin ook open op, stelt vooral vragen en luistert, zonder veel zware conclusies naar voren te schuiven. Uiteraard komen tijdens gesprekken de verschillen naar voor tussen de opinies van de mensen daar en de heersende opinies hier. Wat ook maar normaal is als je als Westerling, hier opgegroeid, geconfronteerd wordt met totaal andere opvattingen. Haar kritiek kwam er vooral op neer dat ze niet zag wat ze wou zien, toch vrij zwak, als je 't mij vraagt. Een ander voorbeeld is de kritiek op een fragment, waarbij tijdens een gesprek over vrijheid in een bus beelden worden getoond van de straat en haar passanten. Dat het nu toch wel net over vrijheid ging en er gesluierde vrouwen getoond werden op straat. Du-uh, als 85% van de mensen er op die plaats zo bij loopt, moet je al ferm willen manipuleren om net op zoek te gaan naar die paar ongesluierde vrouwen als achtergrondbeelden. Ja, vrij zwak, die kritiek. Een andere belachelijke kritiek was dan weer dat hij vooral inzoomde op wat de islam betekent voor de mensen in de straat en daar naar vraagt. Deze kon eenvoudig gepareerd worden met de opmerking dat je bij een reportage over autorijgedrag je de mensen ook vooral vragen daarover stelt en niet begint te vragen naar hun opinies over pakweg abortus.

Terechte kritiek was er dan weer over de diepgang. Maar ergens is dat ook vrij normaal: als je interviews van meer dan een uur moet reduceren tot max 10 min televisie, slechts 10 afleveringen van 40 minuten krijgt over een gigantisch uitgestrekt gebied met al die verschillen, ja, dan is diepgang niet zo evident. Het lijkt me dan ook vooral fijne, uitermate boeiende en interessante televisie die de kijker een beeld geeft van andere culturen en opinies. Het is nog altijd geen doctoraat dat de pretentie heeft compleet te zijn.

De meest interessante discussies waren te vinden tussen Jan Leyers en Sami Zemni: redelijk filosofisch bij momenten, diepgaand, en niet vertrekkende van een fundamenteel wantrouwen van de persoon Jan Leyers en zijn bedoelingen. Sterk. De grootste kritiek op het panel kwam dan weer van toeschouwer (en "slimste Turk") Selahattin Koçak: dat het toch wel vrij opmerkelijk was dat er geen enkele niet-Arabische moslim in het panel zat en de grootste kritieken vooral afkomstig zijn uit Arabische hoek. Zijn arrogante manier van opmerken, door het luidruchtig onderbreken van een andere aangeduide vraagsteller uit het publiek, werd hem met een applaus duidelijk vergeven. Ik had ook wel graag eens de mening van het publiek gehoord: dikwijls waren er zowel applaus als verontwaardigde reacties te horen na een betoog van een van de panelleden. Een divers publiek, dat is zeker.

De beste conclusie kwam echter van Dirk Tieleman: de grootste verdienste van het programma is het bieden van een laagdrempelige inkijk in een gebied dat zo divers is, met zoveel verschillende strekkingen, interpretaties en heersende opinies, soms onderling botsend, soms botsend met de hier heersende cultuur en soms met verrassend veel overeenkomsten, dat er onmogelijk van "de islamwereld" als een monolytisch blok kan gesproken worden: het is een mozaïek met duizenden kleuren en facetten. Best wel intrigerend.

Ter info: enkele kritieken vind je hier en hier.